وزە و ئاو دوو فاکتەری گرنگی دەسەڵات لە جیهاندا و
کوردستان دەکەوێتە کوێی ئەم فاکتەرانەوە
بەشی شەشەم
گۆڕینی جوگرافیا وجیۆپۆلیتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

پەیوەندی دبلۆماسی نێوان وڵاتانی جیهان، پێش هەمووی لەسەر بناغەی ڕەهەندی بەرژەوەندیە ئابووریەکان ئینجا سیاسیەکاندا دەوەستێ، واتە بەرژەوەندیە ئابووریەکان پەیوەندیە سیاسیەکان دیاریدەکات، زۆر جاریش بەو سیاسەتە مافە مرۆڤایەتیەکانیان کردووەتە قوربانی بەرژەوەندەیە ئابووریەکان.
لێرەدا تورکیا بەپاڵپشتی شوێنە ستراتیژیەکەی، زۆر دەمێکە بەرژەوەندی ئابووری وڵاتانی ڕۆژئاوای بۆ سوودی خۆی قۆزتووەتەوە، پەڕینەوەی وزەی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست وسەنتەری ئاسیا بەرەو ڕۆژئاوا و قۆرخکردنی ئەو هەلومەرجە بۆ پەیرەوکردنی سیاسەتی دژ بەمرۆڤایەتی بەرامبەر بە کورد و بێ دەنگبوونی دەنگی جیهانی بەرامبەر فاشیستی ئەو ڕژێمە، خۆی لە سەد ساڵ دەدات.
ئەم شوێنە جوگرافیە ئەرینیەی تورکیا، دنەی دا بە گەشەکردنی مەرامە تاکڕەو و سوڵتانیەکەی، یەك بەدوای یەکی حوکمڕانیەکانی ئەو وڵاتە بەتایبەت پاش هاتنە سەرتەختی ئاکەپە بۆ حکومڕانی.
تووینێتی وڵاتانی ڕۆژ ئاوا بۆ وزە، بەمانای سووربوونە لەسەر مانەوەیان وەکو دەسەڵاتی ئابووری جیهانی پلە یەك و وەکو بڕیاردەر و ئاراستەکردنی سیاسەتی جیهان لە لایەن خۆیانەوە، بۆ مانەوەی ئەم دەسەڵاتەشیان دەبوایە دەستیان هەمیشە لەژێر باری تورکیا بێت، ئەمەش جێگەی نیگەرانی بوو هەم لەلایەن ئەمریکاو هەم لەلایەن ئەوروپاوە.

بە تێکچوونی پەیوەندی تورکیا وڕوسیا وهێدی هێدی یارمەتیدانی شۆڕشی ڕزگاریخوازی کورد لە ڕۆژئاوا لەلایەن ئەمریکاوە، و ڕێکەوتنی ئێران وئەمریکا لەبارەی ویستگەی پیتاندنی ئوڕانیۆمەوە، هەموو ئەم گۆڕانکاریانە درزی خستە نێو خەونەکانی داهاتووی ئاکەپەوە لە تورکیا.
سەلماندنی ئازایەتی شۆڕشی ڕزگاریخوازی کورد لە ڕۆژئاوا، بەتایبەت ژنی کورد، ئەوەندەیتر دنەی دا بە بەرنامەی ئاڵوگۆڕپێکردنی شوێنی ستراتیژی تورکیا بۆ داهاتوویەکی نادیار، بەرنامە داڕێژان بۆ پەڕینەوەی وزە بەرەو دەریای سپی ناوەڕاست، بەبێ ئەوەی بە تەنگەی بۆسپۆڕۆس و دەرەدەنێلا تێپەڕ ببێت، و هەوڵدان بۆ سەلماندنی بەکۆمەڵکوژی ئەرمینیەکان لەلایەن تورکیاوە ( کە وڵاتانی ڕۆژئاوا کاری بۆ دەکەن بەتایبەتی ئەڵمانیا و فەڕەنسا ) و قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی ئەو کۆمەڵکۆژیە بۆ ئەرمەنیەکان لەلایەن تورکیاوە، ئەمانە هەمووی کەڵەکەکردنی بەربەستن بۆ ئەوەی گڵۆڵەی تورکیا بکەوێتە لێژی و سەردەمێکی نوێ و جیۆپۆلیتیکێکی نوێ لە ناوچەکەدا سەرهەڵبدات.
تورکیا لە ماوەی ڕابووردوودا و بەهۆی فشاری زۆر لەسەر تەنگەی بۆسپۆڕۆس، سەرقاڵی دروستکردنی تەنگەیەکی ئاوی دەستکردی نوێیە، هاوتەریب بە تەنگەی بۆسپۆڕۆس و بەناوی تەنگەی ئەستەمبوڵەوە، وا بڕیارە ئەم تەنگەیەش لە یادی سەد ساڵەی دامەزراندنی دەوڵەتی تورکیا لەلایەن ئەتاتورکەوە، لەساڵی ٢٠٢٣ تەواوبکرێ و بە فەرمی بکرێتەوە.

لیرەدا لەلایەکەوە، تورکیا خەونی خۆی دەبینێ وبەردەوامە، لەلایەکیترەوە گۆڕانی بنەڕەتی لەناوچەکەدا بەردەوامە، هەرکامێکیان سەرکەون یا شکست بێنن، کرۆکی کارەکە لە کایەی وزە ودەسەڵاتەکەیەوە خۆی دەبینێتەوە، دۆزینەوەی نەوت و گازیش لە باشووری کوردستان دەروازەیەکی نوێی لە پلان و پەیرەو کردەوە، کە پرسە نەتەوەییەکەی بەرەو ئاقاری نێو مشتی ئۆردوگان خستەڕێ، لە جیاتی ئەوەی بەرەو هێزی بڕیار و بڕیاردانی نەتەوەیی ببات.
د. مەدیحە سۆفی
هاوسەرۆکی ڕێکخراوی سەوزی ئەوروپی - کوردستانی



مقالات

Default Image

المستقبل للدول غير المتقاعسة مناخياً

المصادقة على اتفاقية باريس حول تغيّر المناخ تؤشّر إلى عصر جديد، تحكمه قواعد مختلفة عما كان سائداً من قبل. قبل مؤتمر باريس العام الماضي، كان البعض يراهن على أن الاتفاق لن يحصل، والنتيجة كانت توقيع مئتي دولة، بما فيها الملوثان الأكبران الولايات المتحدة والصين.…

دستور اقليم كردستان باللغة الكردية

الإعلان العالمي لحقوق الإنسان

دستور اقليم كردستان باللغة العربية

Go to top